Tin tức y tế

Tam thất có tác dụng gì? Công dụng của tam thất đối với sức khỏe

28/07/2023

Tam thất là dược liệu được biết đến với nhiều bài thuốc hỗ trợ điều trị nhiều loại bệnh. Tuy nhiên không phải ai cũng biết về đặc điểm và những công dụng của chúng đối với sức khỏe. Dưới đây, hãy cùng Hoàn Mỹ tìm hiểu chi tiết hơn về vị thuốc lâu năm này trong bài viết dưới đây.

Củ tam thất là gì? Đặc điểm củ tam thất

Tam thất được biết đến với công dụng điều trị một số loại bệnh từ đơn giản đến phức tạp. Tuy nhiên, ít ai biết rằng loài cây này có 2 loại chia theo khu vực sinh sống. 

Tam thất bắc hay kim bất hoán, điền thất nhân sâm,… cùng họ với cây nhân sâm và có một số tác dụng tương tự. Trong khi đó tam thất nam thuộc họ Gừng.

Trên thực tế, loại cây trồng ở miền Nam chỉ có tác dụng chủ yếu là hoạt huyết và tán ứ. Còn kim bất hoán chứa các hoạt chất giúp tăng cường sức khỏe, có thể dùng thay thế cho nhân sâm, do đó được sử dụng rộng rãi hơn trong Y học.

Về kim bất hoán hay điền thất nhân sâm thì đây là một loài cây thân thảo nhỏ, ưa bóng râm, sống lâu năm và tập trung chủ yếu ở những vùng núi cao hơn 1.500m như Hà Giang, Lào Cai, Cao Bằng, Lạng Sơn, Lai Châu,…

Phần rễ gồm củ, nhánh và thân của cây thuốc này thường được dùng để làm thuốc chữa bệnh. Rễ củ hay củ có màu đen, xám hoặc vàng tùy theo vùng đất trồng và khí hậu thổ nhưỡng.

Theo Y học cổ truyền, điền thất nhân sâm vị ngọt, hơi đắng và có tính ấm. Thành phần hóa học gồm:

  • Saponin: Chất có tác dụng chính trong việc hỗ trợ điều trị bệnh và tăng cường sức khỏe. Hàm lượng saponin quyết định chất lượng của dược liệu. Thông thường, loại tốt nhất có hàm lượng saponin gồm 12% trong nụ hoa, 9,5% trong rễ củ.
  • Axit hữu cơ: Acetic, Palmitic, Nonanoic, Octanoic,…
  • Axit amin: Aspartic, Lysin, Glutamic, Acetic,…
  • Tinh dầu tạo hương thơm đặc trưng.
  • Decichin, các Flavonoid.
Củ kim bất hoán
Củ kim bất hoán (Nguồn: Internet)

Công dụng của tam thất trong Tây y học

Với thành phần hóa học gồm saponin, các loại axit, flavonoid, tinh dầu,… được đánh giá cao, loài cây này có tác dụng dược lý phong phú trong Tây y học:

Ngăn ngừa tổn thương não do xuất huyết nội sọ

Kim bất hoán chứa saponin có khả năng kháng khuẩn, kháng viêm, chống ung thư, đồng thời giảm cholesterol và cân bằng hệ miễn dịch. Ngoài ra, khi kết hợp với chất noto ginsenosid trong thành phần, dược liệu này có thể ức chế khả năng thẩm thấu của mao mạch, hạn chế tổn thương ở vỏ não do thiếu máu, từ đó giảm mức độ nghiêm trọng khi bị sưng (phù nề) hoặc tụ máu não.

Điều trị rối loạn sinh sản

Theo nghiên cứu, hoạt chất trong cây có tác dụng tương tự như nội tiết tố sinh dục, tức hỗ trợ các hoạt động chuyển hóa, trao đổi chất, tăng trưởng và phát triển của cơ thể. Trong điều trị rối loạn sinh sản ở phụ nữ, dược liệu này hỗ trợ chữa bệnh phần huyết, giúp khí huyết lưu thông tốt và loại bỏ các vấn đề do huyết hư mang lại như chóng mặt, mất ngủ, ù tai, da khô,…

Giúp giảm huyết áp

Tam thất có thành phần tốt cho hệ tim mạch, giúp tăng khả năng điều hòa huyết áp, do đó thường được sử dụng để điều trị một số bệnh như tăng huyết áp, hoa mắt chóng mặt, đau đầu, ù tai,…

Tuy nhiên, người bệnh không nên lạm dụng loại dược liệu này mà cần có sự tư vấn và chỉ định của bác sĩ để việc điều trị được an toàn và hiệu quả.

Kim bất hoán hỗ trợ giảm huyết áp
Kim bất hoán hỗ trợ giảm huyết áp (Nguồn: Internet)

Bảo vệ tim

Kim bất hoán có thể sử dụng để cải thiện khả năng tuần hoàn máu. Các hoạt chất trong thành phần giúp dược liệu này chống viêm mạch máu, tiêu trừ máu đông, phân hủy chất béo xấu. Từ đó hỗ trợ chứng đau thắt ngực, giảm tổn thương cơ tim, phục hồi lưu lượng máu và giãn mạch.

Tăng cường trí nhớ

Loại thảo dược này có khả năng kích thích hệ thần kinh nhờ vào các hoạt chất trong thành phần, do đó giúp kích thích tâm thần, cải thiện trí nhớ, hỗ trợ giảm stress và chống căng thẳng.

Ngăn ngừa, điều trị ung thư

Thành phần panacrin trong loài cây này giúp hạn chế sự di căn của các tế bào ung thư. Vì vậy gần đây, loại thảo dược này đã được dùng để hỗ trợ điều trị trong một số trường hợp ung thư như ung thư máu, phổi, vòm họng, tử cung, tuyến tiền liệt,…

Chống lão hóa

Trong rễ cây điền thất nhân sâm có chứa panax notoginseng saponin. Đây là hợp chất vàng với khả năng hoạt huyết, lưu thông máu, làm trắng và loại bỏ tàn nhang. Kết hợp với các chất chống oxy hóa như acid oleanolic càng gia tăng hiệu quả trong việc chống lão hóa, loại bỏ các gốc tự do và tăng cường hệ miễn dịch.

Công dụng chống lão hóa của loại thảo dược này
Công dụng chống lão hóa của loại thảo dược này (Nguồn: Internet)

Kháng viêm

Nhờ vào hợp chất saponin có trong thành phần, kim bất hoán hay điền thất nhân sâm có khả năng kháng viêm, hỗ trợ giảm kích thước của u bướu.

Công dụng của tam thất trong Đông y học

Theo Y học cổ truyền, kim bất hoán có vị đắng nhẹ, hơi ngọt và tính ẩm, thích hợp để hỗ trợ điều trị một số bệnh như:

Cầm máu, bổ máu

Chị em phụ nữ sau khi sinh cần nhanh chóng lấy lại sức khỏe nên ưu tiên dùng tam thất để bổ sung khí huyết. Đây cũng là vị thuốc có khả năng cầm máu, tiêu sưng nhanh chóng và hữu hiệu.

Chữa chướng, đau bụng

Trong điền thất nhân sâm chứa saponin thuộc nhóm C1 có thể điều tiết quá trình tổng hợp và phân giải, vì vậy hỗ trợ điều trị tốt những bệnh lý về dạ dày hay tình trạng khó tiêu, chướng bụng, đau bụng,…

Hoạt chất saponin trong cây thuốc hỗ trợ điều trị bệnh lý về dạ dày
Hoạt chất saponin trong cây thuốc hỗ trợ điều trị bệnh lý về dạ dày (Nguồn: Internet)

Điều hòa kinh nguyệt

Nếu bị rối loạn kinh nguyệt do huyết ứ, phụ nữ có thể dùng loại thảo dược này để điều hòa lại. Kim bất hoán cũng được xem là vị thuốc tốt trong nhóm dược liệu bổ máu, giúp bù đắp tình trạng hao hụt máu sau kỳ kinh nguyệt hoặc sinh con.

Cách chế biến tam thất phổ biến

Có khá nhiều cách để chế biến điền thất nhân sâm. Mỗi cách sẽ mang lại những công dụng khác nhau, hỗ trợ điều trị bệnh và tăng cường sức khỏe. Thông thường, thảo dược này sẽ được dùng dưới 3 dạng:

  • Dùng trực tiếp: Sau khi rửa sạch phần rễ, giã nát và đắp lên vị trí vết thương.
  • Dùng sống: Rửa sạch rễ cây, đem phơi hoặc sấy khô. Sau đó thái ra hoặc nghiền thành bột tùy theo nhu cầu. Cách này thường dùng để điều trị các trường hợp như bị xuất huyết, đại tiện ra máu tươi, đau thắt ngực do thiểu năng mạch vành, bệnh gan,…
  • Dùng chín: Gồm 2 cách chế biến:
    • Cách 1: Rửa sạch rễ, lá và thân, ủ rượu cho mềm rồi thái mỏng, đảo trong chảo nóng, sau đó nghiền thành bột.
    • Cách 2: Sau khi rửa sạch và thái mỏng thì sao lên với dầu thực vật cho đến khi phần rễ chuyển thành màu vàng nhạt, đem nghiền thành bột.

Cách này phù hợp cho những người bị suy nhược, khí huyết kém muốn bồi bổ. Sắc 5 – 10g lấy nước uống đều đặn mỗi ngày hoặc uống bột từ 1.5 – 3.5g. Dùng ngoài không tính liều lượng nhưng không nên lạm dụng thay thế thuốc điều trị.

Bột từ củ kim bất hoán
Bột từ củ kim bất hoán (Nguồn: Internet)

Đối tượng nào không nên sử dụng tam thất

Tuy được dùng nhiều trong các bài thuốc dân gian nhưng không phải trường hợp bệnh nào cũng lạm dụng loại dược liệu này, nhất là những đối tượng sau đây:

  • Người bị cảm mạo: Theo Y học cổ truyền, thảo dược kim bất hoán có tính hàn, có thể khiến cho các triệu chứng cảm lạnh trầm trọng hơn, do đó không phù hợp với người đang mắc bệnh này.
  • Người mẫn cảm với thành phần: Nếu chưa từng dùng qua vị thuốc này trước đây, bạn cần tránh sử dụng liều lượng lớn ngay từ lần đầu tiên mà nên thử một ít để biết cơ thể có mẫn cảm với thành phần hay không. Khi xuất hiện các triệu chứng dị ứng, người bệnh cần ngừng ngay để kịp thời theo dõi.
  • Phụ nữ có thai: Phụ nữ đang mang thai, nhất là trong 3 tháng đầu không nên sử dụng kim bất hoán. Tuy đây là giai đoạn có những biến đổi về máu và nội tiết khá lớn cần tăng cường bổ sung nhưng điền thất nhân sâm cũng có tác dụng tiêu huyết, tiêu u nên dễ gây động thai, sảy thai.
  • Phụ nữ trong thời kỳ hành kinh: Thành phần của dược liệu này có khả năng thúc đẩy quá trình lưu thông máu và loại bỏ tình trạng huyết ứ. Do đó, sử dụng trong kỳ kinh nguyệt có thể gia tăng lượng máu so với thông thường.
  • Trẻ vị thành niên: Bột kim bất hoán nếu không dùng đúng cách có thể gây ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ em do chức năng tạng phủ chưa đủ mạnh.
Phụ nữ có thai nên cân nhắc khi dùng loại dược liệu này
Phụ nữ có thai nên cân nhắc khi dùng loại dược liệu này (Nguồn: Internet)

Lưu ý khi sử dụng tam thất

Để vị thuốc này đạt được hiệu quả trong quá trình hỗ trợ bồi bổ sức khỏe và điều trị bệnh, người dùng nên lưu ý:

  • Không nên sử dụng tam thất trong thời gian dài nếu có thân nhiệt cao hơn bình thường bởi vì có thể gây mẫn cảm, mọc mụn, ngứa ngáy,…
  • Loại thảo dược này có thể chứa các hoạt chất gây tương tác với một số thuốc hay thực phẩm chức năng đang sử dụng, do đó cần hỏi ý kiến bác sĩ điều trị trước khi sử dụng, đặc biệt là với trẻ em.
  • Kim bất hoán được đánh giá cao nhờ vào thành phần có lợi cho sức khỏe, thế nhưng không nên tự ý sử dụng, tránh trường hợp dùng không đúng mục đích và liều lượng gây ảnh hưởng đến sức khỏe.

Hy vọng bài viết đến từ chuyên mục Tin tức y tế sẽ giúp bạn hiểu thêm về tam thất và công dụng của loại thảo dược này trong quá trình hỗ trợ điều trị và chăm sóc sức khỏe. Để được tư vấn miễn phí tại Hệ thống các Bệnh viện Hoàn Mỹ trên toàn quốc, xin liên hệ với chúng tôi qua số HOTLINE hoặc đặt lịch hẹn trực tiếp TẠI ĐÂY.

Câu hỏi liên quan: 

Tác dụng của củ tam thất Bắc là gì?

Hỗ trợ điều trị ung thư, u xơ tử cung, cải thiện tuần hoàn, tăng cường khả năng miễn dịch, chống trầm cảm, tiêu máu, cầm máu.

Tác dụng của củ tam thất Nam là gì?

Làm giảm hàm lượng cholesterol xấu trong máu, đồng thời làm tăng tuần hoàn máu. Do đó, sử dụng thảo dược này thường xuyên giúp kiểm soát các vấn đề về tim mạch, đồng thời giúp chống viêm, giảm đau và hạ đường huyết.

*Các thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo và tra cứu, vui lòng không tự áp dụng nếu chưa có chỉ định của bác sĩ.