Viêm tụy cấp là một bệnh lý cấp tính thường gặp hiện nay. Trong những năm gần đây, người bệnh mắc viêm tụy cấp ngày càng tăng, bệnh diễn biến phức tạp, tỉ lệ tử vong cao (từ 20 – 50%) với bệnh cảnh suy đa  cơ quan, sốc nhiễm trùng. Vì vậy người bệnh viêm tụy cấp cần làm gì để phòng ngừa bệnh

Viêm tụy cấp là gì ?

Viêm tụy cấp là bệnh lý viêm cấp tính ở tụy, do tổn thương viêm nhu mô tuyến tụy từ nhẹ đến nặng và có thể gây tử vong nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

Nguyên nhân gây viêm tụy cấp

  • Một số nguyên nhân phổ biến gây bệnh viêm tụy cấp bao gồm:
  • Sỏi mật là chiếm tỷ lệ 40- 70% thường diễn biến cấp tính và cải thiện khi sỏi được thoát hoặc lấy đi.
  • Rượu bia: Chiếm tỷ lệ 25- 35% , hiện nay nguyên nhân này là nguyên nhân thường gặp nhất bởi rượu bia kích thích tuyến tụy tăng tiết enzyme gây viêm
  • Bệnh mỡ máu (tăng triglyceride máu): Nồng độ mỡ máu cao quá mức tạo ra acid béo tự do tấn công mô tụy
  • Nồng độ canxi trong máu cấp (tăng canxi huyết), có thể do tuyến cận giáp hoạt động quá mức (cường cận giáp)
  • Nội soi mật tụy ngược dòng (ERCP)
  • Ngoài ra các nguyên nhân khác: Chấn thương bụng, do thuốc, nhiễm trùng, bệnh tự miễn hoặc rối loạn chuyển hóa, đái tháo đường. béo phì……..

Triệu chứng của viêm tụy cấp

  • Đau bụng: Người bệnh viêm tụy cấp đau đột ngột vùng thượng vị, có thể lan lên ngực, mạng sườn hoặc ra sau lưng. Cơn đau liên tục, dữ dội nhiều giờ.
  • Nôn: Đa số người bênh viêm tụy cấp có nôn hoặc buồn nôn, ban đầu nôn ra thức ăn, sau đó nôn ra dịch mật hoặc máu
  • Bí trung đại tiện: Do liệt ruột cơ năng nên người bệnh không đi ngoài, chướng bụng và đầy tức.
  • Sốt, mạch nhanh, mệt mỏi
  • Trường hợp nặng có thể xuất hiện rối loạn ý thức, huyết áp thấp, thiểu niệu 

Biến chứng nguy hiểm của viêm tụy cấp

  • Nếu không được điều trị kịp thời, viêm tụy cấp có thể gây các biến chứng nặng:
  • Sốc nhiễm trùng hay sốc do xuất huyết
  • Xuất huyết mô tụy, viêm phúc mạc
  • Nhiễm trùng ổ bụng, áp xe tụy
  • Suy đa cơ quan: hô hấp, thận, tim mạch
  • Nang giả tụy có thể tiến triển thành nhiễm trùng

Đối tượng nguy cơ bệnh viêm tụy cấp

Viêm tụy có thể xảy ra với bất cứ ai, nhưng phổ biến hơn ở những người có các yếu tố nguy cơ nhất định như:

  • Sỏi mật:  Viêm tụy cấp có thể là dấu hiệu đầu tiên của sỏi mật. Sỏi mật có thể chặn ống tụy từ đó gây ra viêm tụy cấp.
  • Nghiện rượu bia
  • Lớn tuổi trên 60 tuổi
  • Béo phì
  • Hút thuốc lá
  • Người có tiền sử mắc bệnh viêm tụy

Chẩn đoán viêm tụy cấp

Xét nghiệm: Nếu nghi ngờ viêm tụy cấp liên quan đến các bất thường như tình trạng ứ mật, tăng calci huyết, hoặc tăng lipid máu nghiêm trọng… Bác sĩ có thể dựa vào các kết quả  xét nghiệm ban đầu để chẩn đoán xác định hoặc chẩn đoán căn nguyên của viêm tụy.

Siêu âm: Phát hiện viêm tụy cấp do sỏi mật, dãn đường mật, ống mật chủ, đôi khi khó đánh giá vị trí tụy viêm do hơi đường tiêu hóa che lấp.

X-quang phổi: Trong các trường hợp viêm tuỵ cấp, bác sĩ đánh giá tình trạng tràn dịch màng phổi, cũng như tổn thương nhu mô phổi. Đây là một dấu hiệu cho thấy mức độ nghiêm trọng của viêm tuỵ cấp có nguy cơ tử vong cao.

Chụp MSCT : Phương tiện xác định tốt viêm tụy cấp và các biến chứng như tụ dịch, nang giả, hoại tử….

Chụp cộng hưởng từ mật tụy (MRCP) hoặc siêu âm nội soi (EUS): Tốt hơn MSCT trong phân biệt dịch và mô hoại tử và phát hiện tốt sỏi đường mật.

Điều trị viêm tụy cấp

Nguyên tắc điều trị viêm tụy cấp là cần điều trị sớm, tích cực và theo dõi chặt chẽ về: tuần hoàn, hô hấp, chức năng gan thận và suy đa tạng.

  • Người bệnh viêm tụy cấp nhẹ- trung bình : Điều trị nguyên nhân, truyền dịch, giảm đau, hỗ trợ dinh dưỡng, hỗ trợ hô hấp.
  • Người bệnh viêm tụy cấp nặng: Cần được điều trị tích cực tại khoa hồi sức chống độc  bằng phương pháp lọc máu liên tục . Chỉ định lọc máu liên tục ở người bệnh viêm tụy cấp nặng áp dụng ở giai đoạn sớm trong 72 giờ đầu, hoặc người bệnh có suy đa tạng ở bệnh đến muộn để loại bỏ Cytokin và yếu tố viêm, nhờ đó có thể ngăn chặn phản ứng viêm làm giảm mức độ tổn thương các tạng.

Như vậy, chỉ định lọc máu trong viêm tụy cấp là rất quan trọng, ngoài ra cần kết hợp điều trị triệu chứng và điều trị nguyên nhân giúp đạt hiệu quả tốt. Tuy nhiên tùy theo nguyên nhân gây viêm tụy cấp mà chỉ định điều trị nguyên nhân phù hợp.

Phòng ngừa viêm tụy cấp

Người bệnh ăn uống lành mạnh hạn chế tối đa chất béo từ mỡ động vật, nhiều đạm quá mức